Afai na e tilotilo atu i se lau gaogao ma mafaufau pe faʻapefea ona faʻamatalaina pe aisea e tatau ai ona lagolagoina lau galuega, e mautinoa lava e le na o oe. O le tusiaina o fesoasoani tautupe e tutusa lava le tele o galuega faatufugaga ma le tiga o le ulu i faiga faʻapulega. O tulaga lamatia? Maualuga. Tauvaga? Saua. Ma, o le mea moni, o nisi o taiala mo fesoasoani tautupe e peiseaī na faaliliuina mai se isi paneta. Ulufale mai se uo e leʻi mafaufauina: AI mo le tusiaina o fesoasoani tautupe . Mai le faʻatulagaina o talosaga i le faʻamalamalamaina o le manino, o nei meafaigaluega o loʻo toe faʻatulagaina malie le auala e tulituliloa ai e faʻalapotopotoga le fesoasoani tau tupe.
Ae pe moni ea e galue le AI i lenei tulaga o tala fa'atauanau e fa'afefiloi ma lisi siaki tausisia tulafono? O le fa'amatalaga pu'upu'u: ioe - pe afai e te taulimaina o se fa'avavevave ma le amio pulea, ae le o se sui mo le fa'amasinoga. O le faiga o le iloiloga e fa'amaoni, e le fa'amagaloina, ma e fa'avae i tulafono, o lona uiga e tatau lava ona e fa'atulagaina ma le fa'aeteete lau tala i le olaga atoa o le fesoasoani tau tupe ma mana'oga o le tagata fa'atupeina [1].
O tala e te ono fia faitauina pe a uma lenei:
🔗 AI sili ona lelei mo le tusitusi: Meafaigaluega tusitusi AI sili ona lelei
Su'esu'e meafaigaluega sili ona lelei mo le tusitusi o le AI e fa'aleleia atili ai le fatufatua'i ma le gaosiga.
🔗 O le ā le Jenni AI: Fa'amatalaga e uiga i le fesoasoani tusitusi
Ia iloa pe faʻapefea ona fesoasoani Jenni AI i tusitala matuia e fatuina se galuega vave ma atamai.
🔗 Meafaigaluega sili e 10 a le AI mo le tusiaina o pepa suʻesuʻe
O se lisi ua fa'avasegaina o meafaigaluega fa'a-AI mo su'esu'ega fa'alea'oa'oga ma lomiga.
🔗 AI mo le tusiaina o iloiloga o le faatinoga: Fautuaga ma meafaigaluega
Aoao pe fa'apefea ona fa'afaigofie e le AI iloiloga a tagata faigaluega i ni malamalamaaga ma ni fautuaga.
O le ā le mea e aogā ai le AI mo le Tusitusiina o Tupe Fa'afaigaluega? 🤔
I le vaaiga muamua, o le faʻaaogaina o le AI mo le tusiaina o fesoasoani tau tupe atonu e foliga mai o se faʻaitiitia o tupe maua. Auā, e le manaʻo tagata e faʻatupeina ni upu faʻa-robotika - latou te faʻamoemoe i se mea e foliga mai o se leo moni o se tagata. Ae a faʻaaogaina lelei, o le AI e le o se tusitala faʻalemafaufau ae sili atu ona pei o se faiaʻoga e tuleia oe i luma:
-
Saosaoa : Fa'apotopoto fa'atasi vaega o le ata muamua, toe fa'aupuina le kopi mafiafia, ma faia ni aotelega i ni nai minute.
-
Manino : Liliu fuaiupu fenumiai i se tusitusiga e faigofie ona faitau i ai se tagata suʻesuʻe.
-
Fa'atulagaga : Liliu fa'amatalaga le atoatoa i ni otootoga ma e o'o lava i fa'ata'ita'iga fa'avae e atagia ai fa'amoemoega o le fa'atupeina.
-
Fa'apitoa : O nisi meafaigaluega e mafai ona fa'atatau e fa'atino ai mea e fa'amuamua e le au fa'atupeina.
Tasi le lapataʻiga: e mafai e faʻataʻitaʻiga tetele ona foliga mai e talitonuina ae e matua sese lava (o le "faʻaaliga sese" lauiloa). O le mafuaʻaga lea e manaʻomia ai e le faʻataʻitaʻiga atamai le vaʻavaʻaia e tagata, vave ona faʻamaumauina, ma le faʻamaoniaina o mea moni aʻo leʻi tuʻuina atu [3].
Siata Fa'atusatusaga Pupuu o Meafaigaluega AI mo le Tusitusia o Tupe Fesoasoani 📊
O nisi nei o meafaigaluega e faʻaaogaina moni e tusitala (o nisi e fausia faapitoa mo fesoasoani tau tupe, o isi e fetuʻunaʻi mai faʻavae lautele o le AI). E masani ona suia tau - o lea ia mafaufau i nei mea o ni tulaga masani, ae le o ni tulaga tumau.
| Igoa o le Meafaigaluega | Sili mo | Tau (tusa) | Aiseā e Aoga ai (pe leai foi...) |
|---|---|---|---|
| Tuuina atu | O faalapotopotoga e le o ni polofiti e fou i fesoasoani tau tupe | $$ tulaga ogatotonu | O faʻataʻitaʻiga ua faʻatulagaina mo tagata faʻatupeina masani-e sefe ai taimi, ae e mafai ona foliga mai e fai si lautele |
| GrantsMagic AI | Tusitala tuto'atasi mo fesoasoani tautupe | $ taugofie | Tusiata vave, fa'aalia upu autu, faigofie ona fetu'una'i |
| ChatGPT 🤖 | Fa'aoga lautele e fetuutuunai | E eseese/saoloto+ | E matuā fetuutuunai - e manaʻomia se faʻamalosiaga malosi ma se faʻasaʻoga moni faaletagata |
| Meafaifaaili | Su'esu'ega o fa'amoemoega + tusitusiga | tau maualuga | E tu'ufa'atasia ai le lagolago mo su'esu'ega ma fautuaga; e sili atu ona faigata le a'oa'oina |
| Otter.ai | 'Au e pu'eina ni mafaufauga fa'apitoa | $ | E le tu'uina atu se polokalama faakomepiuta, ae aoga mo le liua o fa'amatalaga o fonotaga i ni otootoga |
| Uputune | Fa'asa'oina ma le manino | $ taugofie | Fa'apupula vaega faigata i ni fa'aupuga e sili atu ona lamolemole ma masani |
Auala e Fetaui ai le AI i le Taamilosaga o le Fesoasoani Tupe 🛠️
E lē fa'afuase'i ona tu'uina atu e le AI se talosaga manumalo i le na'o le tasi kiliki (e mafai , ae e le tatau ona e fa'alagolago i ai). Nai lo lea, e fa'apipi'i i la'asaga eseese o le olaga:
-
Su'esu'ega - Aotele le agavaa, fa'amamafa ta'iala autū, ma fa'atusatusa avanoa fa'atasi.
-
Tusiaina - Fausia ni fa'amatalaga muamua o mana'oga, fa'amatalaga o polokalame, taunu'uga, ma taimi faatulagaina.
-
Fa'asa'oga - Fa'amalosia le aofa'i o upu, fa'aitiitia le fa'aaogaina o upu fa'apitoa, ma fa'aleleia le faigofie ona faitauina mo i latou e vave ona iloiloina.
-
Iloiloga Mulimuli - Pu'e pe a feteenai, siaki le tausisia o tuutuuga, ma ia mautinoa o lo'o i ai uma vaega mana'omia i le tulaga sa'o.
O lenei mea e atagia ai le faiga fa'atino a le malo tele → iloiloga → fa'asologa o taui-o lona uiga e tatau i lau faiga ona siaki lena fausaga e 'alo'ese ai mai ni va [1].
Mea Sese Masani e Fai e Tagata i le AI i le Tusitusia o Tupe Fesoasoani 🚨
-
Fa'alagolago tele i ai : Afai e tusia e le AI mea uma, e mafai e le au su'esu'e ona iloa le leo "tutusa".
-
Fa'aaliga Fa'alilolilo : Ia siaki i taimi uma mea moni-ia taulimaina o ni ata tusi e mana'omia le fa'amaonia [3].
-
Le amana'iaina o faiga fa'avae : O nisi o le au fa'atupeina ua uma ona fa'atulaga ni fa'atapula'aga - o le NIH, mo se fa'ata'ita'iga, e fa'asa ai i latou e iloiloina a latou mataupu mai le fa'aaogaina o le AI fa'atupuina i iloiloga (e mana'omia fo'i e tagata talosaga ona fa'aeteete i le le fa'alaua'iteleina) [4].
-
Mea sese i le faatulagaga : O mataitusi, laina, tapula'a o upu/itulau - e matuā faigata lava galuega a ofisa. O le solia o ia mea e mafai ona fa'avaivaia ai se talosaga malosi (e pei o le PAPPG a le NSF e fa'atonuina ai tulafono sa'o o mataitusi ma le va o mataitusi) [5].
Aua ne'i fa'atagaina se fuafuaga lelei e mate ona ua sili atu lau pepa fa'amaumauga i le tapula'a o le itulau pe fa'aaoga fo'i le mata'itusi sese.
AI vs. Pa'i Faaletagata i le Tusitusi mo Tupe Fa'afaigaluega ✍️
E mafai e le AI ona suia se tusitala ua leva ona iai tomai faapitoa i fesoasoani tautupe? Atonu e leai. E aumaia e tagata:
-
Atamai faalelagona (iloa pe faapefea ona ogatasi ma tulaga faatauaina a se tagata e fesoasoani i le faatupeina).
-
Manatuaga fa'ale-fa'alapotopotoga (talafa'asolopito, talaaga, mafutaga na fausia i le aluga o taimi).
-
Fuafuaga (fa'atulaga le fuafuaga o le asō i totonu o se va'aiga tau tupe mo le tele o tausaga).
E sili atu le atamai fa'a-AI i galuega fa'atino—aoteleina, fa'atulagaina, fa'aleleia—ina ia mafai ona e taula'i atu i vaega "aha!": fuafuaga, mafutaga, ma le fa'aalia o le a'afiaga. Ma talu ai o le tele o polokalame feterale e matua tauva lava (e masani ona la'ititi fua faatatau o le manuia), e o'o lava i ni nai fa'amanuiaga lelei e fa'aopoopoina [2].
Ata o le Lalolagi Moni: O Le Mea na Fesoasoani ai le AI 🌍
-
Fa'alapotopotoga laiti e le'i fa'atupeina mo galuega taulima a tupulaga talavou (2 tagata faigaluega) : Na liua e le AI ni fa'amatalaga papamaa palapalā i se fa'ata'ita'iga fa'avae + laulau o taunu'uga, ma mafai ai ona latou tu'uina atu se tolu i le masina nai lo le na'o le tasi.
-
Fa'alapotopotoga tau soifua maloloina a le nu'u : Na siaki e le Fed AI fa'amaumauga o le polokalame (leai se PII) ma maua ni fa'amatalaga eseese o se fa'amatalaga mana'omia i tulaga eseese o le faitau, ona fa'afefiloi lea o vaega sili ona malolosi.
-
Ofisa o le pulega o le malo : Fa'aaogaina le AI mo se lisi siaki e fa'asaga i le RFP - na maua ai ni fa'apipi'i se lua na misi a'o le'i tu'uina atu.
E lē o se togafiti fa'ataulāitu-na'o le fa'aleleia atili o le faiga o galuega e fa'asa'oloto ai tagata mo vaega fa'atosina.
O se Faiga Fa'atino Aogā ma Amiotonu e Mafai ona E Fa'ata'ita'iina ✅
1) Pusa ulufale ma puipui
-
Fausia se "pu'upu'u" e tasi le itulau: tagata e fesoasoani i le fa'atupeina, so'otaga, aso e gata ai, agava'a, lisi o mataupu, mea fa'apipi'i, tapula'a o itulau/upu.
-
Fa'amatala pa puipui AI: O a fa'amaumauga e saogalemu ona fa'apipi'i? O ai e iloiloina? E fa'apefea ona e fa'amaumauina fa'atonuga ma fa'asa'oga mulimuli? (O pulega + va'ava'aiga e ogatasi ma le pulega o lamatiaga AI [3].)
2) Fa'atulaga muamua
-
Fautuaga: “Tusi se otootoga o le fesoasoani tau tupe faatasi ai ma ulutala o vaega e atagia ai lenei RFP. Faaopoopo ni poloti mo faamatalaga manaomia i lalo o ulutala taitasi.”
-
Liliu le otootoga i se lisi siaki e fa'asoa.
3) Ata i ni vaega
-
Fautuaga: “Tusi se Fa’amatalaga Mana’omia e 200 upu ua fa’atulagaina mo i latou e iloilo ma fa’amuamua le X ma le Y. Fa’aaoga na’o fa’amatalaga o lo’o i lalo; aua ne’i fa’aaogaina ni fa’amatalaga na fatuina.”
-
Fa'apipi'i na'o fa'amatalaga ua uma ona siakiina. Afai e misi se mea - taofi, saili mai.
4) Fa'amalosi mo ē iloilo
-
Fautuaga: “Fa'asa'o mo le manino ma le faigofie ona faitau. Ia i lalo ifo o le 300 upu. Faaaoga ulutala laiti, 'alo'ese mai le fa'aupuga fa'apitoa, ma fa'atapula'a fuaiupu i le ~22 upu.”
5) Su'esu'ega o le tausisia o tulafono
-
Fa'aosofiaga: “Fa'atusatusa lenei ata fa'ata'ita'i i le RFP. Lisi: (a) vaega ua misi, (b) vaega ua sili atu i le tapula'a, (c) soliga o le fa'atulagaga, (d) fa'aopoopoga mana'omia e le'i aofia ai.”
-
Siaki fa'atasi ma ta'iala a le RFP + ofisa (e pei o le NSF PAPPG mo mata'itusi/vaeluaga) [5].
6) Iloiloga mulimuli a tagata
-
O faitauga e lē o se tusitala mo le ogatasi, manatu tonu, ma le moni.
-
Ia teu se “Source Log” e fa'amaumauina ai mea na maua mai ai mea moni ta'itasi. Afai e le mafai ona sii maia, tipi ese.
Pusa Fa'avave: Mea'ai Fa'aoso ua Sauni e Fa'aaoga 🧰
-
Eligibility Extractor : “Faitau lenei RFP. Lisi tulaga agavaa e pei o ni siaki ioe/leai. Fa'ailoga so'o se mea e le mautinoa.”
-
Fa'ata o le Rubric a le Tagata Iloilo : "Toe tusi la tatou fa'amatalaga e fa'atatau tonu i ta'iala ta'itasi o togi, e fa'aaoga ai ulutala laiti e fetaui ma le rubric."
-
Siata o Iʻuga : “Liliu sini nei i ni iʻuga SMART faatasi ai ma faailoga, punaoa, ma le tele o taimi e tutupu ai.”
-
Pasese i le Gagana Faigofie : “Toe tusi i le vasega 8–10. Tausia faaupuga fa'apitoa pe a mana'omia ae fa'aitiitia le fa'aaogaina o upu fa'apitoa e le mana'omia.”
Fa'amaumauga, Tulaga Faalilolilo & Amioga Mama: O Mea e Lē Mafai ona Feutana'i 🔒
-
Faalilolilo : Aua ne'i fa'apipi'i fa'amatalaga patino po'o fa'amatalaga e mafai ona fa'ailoa patino i totonu o meafaigaluega faitele. Faaaoga fa'amatalaga fa'apisinisi e puipuia ai fa'amatalaga, ma faiga o iloiloga o pepa [3].
-
Malamalama i faiga faavae : E oo lava i tapulaa e faatatau i tagata iloilo (e pei o le faasaina o le iloiloga a tupulaga a le NIH i le AI) e faailoa mai ai faamoemoega a le au faatupe mo le faalilolilo. Ia iloa tuaoi a o lei tusia [4].
-
Usita'ia o le fa'atulagaina : Pipi'i i tulafono fa'atulagaina sa'o i le RFP po'o le ta'iala a le ofisa (e pei o le NSF PAPPG). O le le tausisia e mafai ona fa'auigaina o le teena atoatoa [5].
E Tatau Ona E Fa'aogaina le AI mo le Tusitusiina o Tupe Fa'afaigaluega? 🎯
Ioe-fa'atasi ai ma pa puipui. O le AI mo le tusiaina o talosaga mo fesoasoani tau tupe e sili ona aoga o se fesoasoani fa'avavevave: e fa'avavevaveina ai ata, fa'aleleia atili le manino, ma fa'aitiitia ai le fefe i le faiga. Ae o le agaga o se fesoasoani tau tupe manumalo e sau lava mai tagata o lo'o fa'amatala tala moni o aafiaga moni. Faatasi ai ma polokalame tauva, o le fa'aogaina fa'atulagaina ma le pulea o le AI e mafai ona avea ma eseesega i le va o le "latalata" ma le fa'atupeina moni [2]. Faaaoga le AI o se pa'aga , ae le o se sui-ma o le a e toe maua mai itula a'o faia ni talosaga malolosi.
Fa'asinomaga
[1] Grants.gov – O le Taamilosaga o le Soifuaga o Tupe Fa'ameaalofa. Fa'amatalaina la'asaga o le talosaga, iloiloga, ma le tu'uina atu o tupe fa'ameaalofa e fa'aaogaina i tupe fa'ameaalofa a le feterale.
https://www.grants.gov/learn-grants/grants-101/the-grant-lifecycle
[2] NIH REPORT – Fua Faatatau o le Manuia. Faʻamaumauga aloaia o le fua faatatau o le manuia mo fesoasoani tau poloketi suʻesuʻega a le NIH; o loʻo faʻaalia ai le tauvaga i auala/tausaga.
https://report.nih.gov/funding/nih-budget-and-spending-data-past-fiscal-years/success-rates
[3] NIST – AI Risk Management Framework: Generative AI Profile (NIST AI 600-1, 2024). Taiala mo le faʻaaogaina ma le faʻaeteete, faʻamaumauina ma le vaʻavaʻaia o le generative AI.
https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/ai/NIST.AI.600-1.pdf
[4] Faasilasilaga a le NIH NOT-OD-23-149. Fa'asa ona fa'aogaina le AI fa'atupuina e tagata iloilo tutusa i le iloiloga a le NIH; fa'amamafaina ai fa'amoemoega o le le fa'alaua'iteleina.
https://grants.nih.gov/grants/guide/notice-files/NOT-OD-23-149.html
[5] NSF PAPPG (NSF 24-1), Mataupu II – Manaʻoga o le Mataʻitusi o le Fautuaga, Vaeluaina, ma le Pito i Tua. Faʻataʻitaʻiga o tulafono faʻatulagaina faigata e tatau ona ausia e talosaga.
https://www.nsf.gov/policies/pappg/24-1/ch-2-proposal-preparation